• Start
  • Algemene informatie
  • Cytologie

Cytologie

Op de afdeling Cytologie wordt lichaamsvocht op celniveau onderzocht. Een doktersassistent, verpleegkundige, huisarts of medisch specialist neemt het lichaamsvocht af door middel van een punctie, een uitstrijkje of een spoeling van bijv. de blaas of de longen. Soms levert een patiënt ook zelf het materiaal aan, bijv. sputum, urine of tepelvocht.
Het is belangrijk dat het cytologische materiaal op de juiste wijze wordt afgenomen en aangeleverd. Raadpleeg hiervoor de Inzendinstructies.
De gezamenlijke koeriersdienst van de laboratoria Pathologie en Microbiologie haalt het materiaal op bij de ziekenhuizen en een groot aantal huisartsenpraktijken. Zie hiertoe het overzicht Afhaalcentra & lichtingstijden.

Een team van circa 18 analisten zorgt ervoor dat het aangeleverde lichaamsvocht op objectglaasjes wordt aangebracht en gekleurd. Soms moet het vocht eerst worden bewerkt om een hogere celopbrengst te krijgen. In andere gevallen moet het materiaal eerst worden gefixeerd - bijv. in ethanol - of juist eerst aan de lucht worden gedroogd. Bij cytologie wordt gebruik gemaakt van verschillende cel- en kernkleuringen.
Na de kleuring screent de analist het materiaal op de aanwezigheid van afwijkende cellen, die kunnen wijzen op een ontsteking of een tumor. De analist stelt een diagnosevoorstel op, waarna de patholoog het onderzoek beoordeelt en de gestelde diagnose aan de behandelend arts meldt. Indien meer informatie over afwijkende of verdachte cellen is gewenst, kunnen speciale immunocytochemische kleuringen worden toegepast om celstructuren op te sporen of specifieke celbestanddelen aan te tonen. Dit nadere onderzoek valt onder de Immunopathologie.

Cytologisch onderzoek kent enkele voordelen boven histologisch onderzoek: de afname van het materiaal is voor de patiënt in de regel minder belastend en de uitslag is snel bekend. Bij verdacht materiaal is vaak nog wel aanvullend onderzoek op de afdeling Histologie nodig.

Jaarlijks worden ongeveer 40.000 cytologische onderzoeken uitgevoerd. Voor een groot deel (30.000) betreft het cervixuitstrijkjes in het kader van het Bevolkingsonderzoek Baarmoederhalskanker.

Hieronder een weergave van het proces cytologie

Afnemen materiaal

Afnemen materiaal
Lichaamsvocht kan bijvoorbeeld met een punctienaald worden afgenomen en in een buisje worden aangeleverd.

Macroscopische beoordeling

Macroscopische beoordeling
Het materiaal wordt beoordeeld op de aanwezigheid van bloed, vlokken, weefselstrengetjes, etc.

Plaatsen in centrifuge

Plaatsen in centrifuge
De buisjes met het materiaal worden in de centrifuge geplaatst, zodat verdere verrijking kan plaatsvinden.

Centrifugeren

Centrifugeren
Door het ronddraaien worden de cellen gescheiden van het vocht, wat leidt tot een hogere celopbrengst.

Preparaat maken

Preparaat maken
Vervolgens brengt de 'prepstain' een klein beetje van het monster uit het reageerbuisje over op een objectglaasje.

Preparaat kleuren

Preparaat kleuren
De cellen worden in de 'prepstain' gekleurd. Hierbij wordt gebruik gemaakt van een cel- en kernkleuring.

Afdekken

Afdekken
Om de cellen te beschermen worden alle glaasjes in de afdekker voorzien van een afdekglaasje.

Preparaten gereed voor beoordeling

Preparaten gereed voor beoordeling
Na dit proces zijn de gekleurde glaasjes gereed om te worden beoordeeld.

Immunocytochemische kleuring

Immunocytochemische kleuring
Soms wordt een immunocytochemische kleuring toegepast om meer informatie over de cellen te verkrijgen.c6

Beoordeling

Beoordeling
Met behulp van een lichtmicroscoop screent de analist de glaasjes op de aanwezigheid van afwijkende cellen.

Diagnosevoorstel

Diagnosevoorstel
De analist stelt van elk materiaal een diagnosevoorstel op voor de patholoog, die de glaasjes ook nog zelf beoordeelt.